Blokada zbrojeń i radość w Moskwie? Politolog o kuluarach upadku programu SAFE

Szok w Brukseli i weto, które zmienia zasady gry w 2026 roku

Zaledwie kilka dni po ogłoszeniu ostatecznego kształtu europejskiego programu SAFE, który miał być finansowym fundamentem dla zintegrowanej obrony przeciwlotniczej i pancernej państw granicznych UE, prezydent Karol Nawrocki podjął decyzję o wecie. Krok ten spotkał się z natychmiastową i chłodną reakcją unijnych urzędników. Komisja Europejska oficjalnie wyraziła zaniepokojenie, obawiając się, że wyłamanie się państwa o kluczowym znaczeniu strategicznym rozsadzi cały unijny budżet obronny na najbliższe lata.

Natomiast argumentacja Pałacu Prezydenckiego opiera się na obronie suwerenności decyzyjnej polskiego przemysłu zbrojeniowego. Z otoczenia głowy państwa płyną sygnały, że warunki narzucone przez program SAFE faworyzowałyby zachodnioeuropejskie koncerny kosztem polskich zakładów ujętych w strukturach Polskiej Grupy Zbrojeniowej (PGZ). Niezależnie od intencji, efekt jest jeden. Wstrzymanie przelewów o szacowanej wartości na ponad 2,3 mld euro (pierwsza transza na rok 2026).

Zablokowanie tych środków to przede wszystkim drastyczne cięcie w harmonogramie dostaw amunicji artyleryjskiej kalibru 155 mm oraz systemów dronowych, które miały trafić do jednostek na wschodzie kraju jeszcze przed końcem tego roku. Polska armia staje przed widmem poważnych opóźnień w budowie zintegrowanej tarczy antyrakietowej.

Czy Moskwa otwiera szampana? Geopolityczne skutki decyzji

Weto wobec tak potężnego mechanizmu finansowego nie przeszło bez echa w Moskwie. Rosyjska propaganda natychmiast podchwyciła temat, przedstawiając polskie weto jako dowód na to, że Europa nie jest w stanie wspólnie sfinansować swojego bezpieczeństwa. Dla reżimu Władimira Putina każdy sygnał braku jedności wewnątrz Unii Europejskiej i NATO jest traktowany jako strategiczne zwycięstwo. Odrzucenie programu SAFE przez Warszawę wpisuje się w kremlowską narrację o rzekomym rozpadzie solidarności zachodniej. Niemniej eksperci zwracają uwagę na jeszcze jedną kwestię, czyli działania będące pokłosiem trwającego konfliktu na Bliskim Wschodzie.

Politolog dr Agnieszka Zaremba, w rozmowie z portalem Goniec.pl komentuje:

– Kremla to nie obchodzi dlatego, ponieważ ma w tej chwili inne problemy. Mało tego, wydaje mi się, że jest bardziej zainteresowany tym, co dzieje się na Bliskim Wschodzie, bo dzięki temu, że ciśnienia Ormuz jest zablokowana, to Rosja zarabia bardzo dużo na ropie naftowej, która jest sprzedawana poza sankcjami. Poza tym premier zapowiedział, że pieniądze będą w jakiś sposób wydawane. Dlatego wydaje mi się, że to jest raczej sprawa głośna medialnie, wokół której jest po prostu dużo szumu.

Warto zaznaczyć, że mimo iż z perspektywy taktycznej siła polskiej armii nie maleje z dnia na dzień, to z perspektywy strategicznej Kreml widzi lukę w odstraszaniu, którą można wykorzystać politycznie i informacyjnie na arenie międzynarodowej. Agencja Bloomberg w swojej najnowszej analizie wprost ostrzega przed nieuchronnymi skutkami tej decyzji, wskazując, że opóźnienia w integracji europejskiego przemysłu zbrojeniowego to czas, który Rosja bezwzględnie wykorzysta na odbudowę własnych rezerw sprzętowych. Samą decyzje o wecie eksperci tłumaczą jako kwestie związane z relacjami na linii Pałac Prezydencji-Biały Dom.

Komu naprawdę sprzyja Nawrocki?

Politolog dr Agnieszka Zaremba, odniosła się również do tego czym mogła być podyktowana decyzja o zawetowaniu ustawy SAFE:

-Moim zdaniem to jest jednak kwestia współpracy transatlantyckiej. SAFE przewidywało przede wszystkim, albo tylko i wyłącznie, zakupy w Europie. Dlatego wydaje mi się, że z punktu widzenia prezydenta byłoby to po prostu niekorzystne, jeżeli chodzi o współpracę z Donaldem Trumpem i Stanami Zjednoczonymi. Ta decyzja jest tak niezrozumiała, że aż trudno się do niej odnieść.

Z punktu widzenia zachodnich sojuszników, weto tworzy niebezpieczny precedens. Skoro kraj frontowy, najbardziej narażony na agresję, odrzuca unijny parasol finansowy, inne państwa członkowskie mogą zacząć kwestionować sens całego programu SAFE, co mogłoby doprowadzić do jego całkowitego paraliżu. A to z kolei jest scenariusz, o którym stratedzy na Kremlu mogli do niedawna tylko marzyć.

Rządowy „Plan B”, czyli na czym polega program "Polska Zbrojna"?

W odpowiedzi na kryzys wywołany decyzją prezydenta, Rada Ministrów ogłosiła uruchomienie w trybie awaryjnym programu „Polska Zbrojna”. Jest to gigantyczna próba zasypania luki finansowej z wykorzystaniem środków krajowych i zewnętrznego zadłużenia celowego.

3 kluczowe filary programu, które mają obowiązywać od zaraz:

1. Emisja obligacji obronnych. Rząd planuje wyemitować specjalne obligacje gwarantowane przez Skarb Państwa, z których zysk zostanie w 100% przekierowany do Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych.
2. Krajowe zamówienia priorytetowe. Pominięcie długotrwałych procedur przetargowych dla polskich fabryk zbrojeniowych. Pieniądze, które miały pochodzić z programu SAFE, zostaną zastąpione krajowymi zaliczkami, aby m.in. zakłady Mesko czy Huta Stalowa Wola mogły utrzymać ciągłość produkcji sprzętu ciężkiego.
3. Bilateralne pożyczki sojusznicze. Rząd prowadzi pilne rozmowy z Koreą Południową i Stanami Zjednoczonymi na temat zwiększenia linii kredytowych na zakup uzbrojenia poza strukturami Unii Europejskiej.

Decyzja o przejściu na finansowanie narodowe i bilateralne (bezpośrednie wsparcie finansowe lub umowa między dwoma podmiotami np. państwami, instytucjami, firmami), oznacza znaczne obciążenie dla budżetu państwa. Z ekonomicznego punktu widzenia, Polska rezygnuje z bezzwrotnych dotacji i tanich pożyczek unijnych na rzecz rynkowego zadłużania się. W konsekwencji może to skutkować zwiększeniem deficytu sektora finansów publicznych w latach 2026-2028. Obywatele nie odczują tego bezpośrednio w postaci nowych podatków już jutro, ale długofalowe koszty obsługi długu zbrojeniowego będą ogromne.

Zaniepokojenie na Zachodzie i wyzwania dla Warszawy

Zagraniczna prasa nie pozostawia złudzeń. A Komisja Europejska bacznie przygląda się sytuacji, a unijni komisarze nieoficjalnie przyznają, że bez polskich zamówień cały program może nie osiągnąć zakładanej skali produkcji (efektu skali), co podniesie koszty uzbrojenia dla wszystkich pozostałych państw Wspólnoty.

Czy Polska ostatecznie wróci do stołu negocjacyjnego? Program "Polska Zbrojna" daje rządowi oddech na najbliższe miesiące, ale z punktu widzenia bezpieczeństwa makroekonomicznego powrót do unijnego mechanizmu wydaje się nieunikniony. Nadchodzące tygodnie i zacięta walka polityczna na linii rząd-prezydent zdecydują, czy ten kryzys wzmocni polski przemysł, czy trwale osłabi pozycję Warszawy w strukturach europejskich.

źródło: gov.pl

*Program SAFE (Security and Armament for Europe) to unijny mechanizm mający na celu wspólną rozbudowę i integrację europejskiego przemysłu zbrojeniowego. Jego głównym założeniem jest finansowe wsparcie państw granicznych UE w budowie zintegrowanej obrony przeciwlotniczej oraz pancernej.