Unia Europejska przygotowuje się na wypadek ataku. W tle Trump i klauzula obronna

Pierwsze ćwiczenia UE z klauzuli wzajemnej obrony

Jak informują fińskie media, Unia Europejska przygotowuje się do przeprowadzenia zupełnie nowych ćwiczeń, które mają sprawdzić funkcjonowanie artykułu 42 Traktatu o Unii Europejskiej. Chodzi o zapis zobowiązujący państwa członkowskie do udzielenia sobie pomocy w sytuacji ataku na jedno z nich, przy wykorzystaniu dostępnych środków. Informacje na ten temat ujawnił dziennik „Helsingin Sanomat”, powołując się na źródła w strukturach unijnych.

Planowane na początek maja działania mają charakter wyłącznie polityczno-administracyjny. W ćwiczeniach wezmą udział ambasadorowie państw członkowskich, a całość koordynowana jest przez Kaję Kallas. Jak podkreślają urzędnicy cytowani przez media, celem jest sprawdzenie mechanizmu w realnych warunkach decyzyjnych. 

– Musimy zobaczyć, jak to działa w praktyce – powiedział wysoki rangą przedstawiciel instytucji unijnych, podkreślając testowy charakter całego przedsięwzięcia.

Co istotne, nie przewidziano żadnych działań wojskowych ani elementów związanych z operacjami militarnymi. Całość ma ograniczyć się do reakcji instytucji politycznych i administracyjnych, co czyni te ćwiczenia wyjątkowymi w skali dotychczasowej działalności Unii Europejskiej.

Scenariusz ataku hybrydowego i reakcja państw UE

Scenariusz przygotowywanych ćwiczeń zakłada sytuację kryzysową, w której jedno z państw członkowskich uruchamia mechanizm wzajemnej pomocy w związku z zagrożeniem. W grę wchodzi m.in. wariant „zmasowanego ataku hybrydowego” oraz potencjalnej agresji ze strony Rosji, co nadaje całemu przedsięwzięciu poważny, strategiczny wymiar.

Według informacji „Helsingin Sanomat”, unijne ćwiczenia mają sprawdzić, jak instytucje reagują w sytuacji, gdy państwo członkowskie aktywuje wyłącznie art. 42 Traktatu o UE, bez równoległego sięgania po mechanizmy NATO, w tym art. 5 dotyczący kolektywnej obrony. To właśnie ten element ma szczególne znaczenie dla analityków, ponieważ testuje scenariusz działania Unii w oderwaniu od struktur Sojuszu Północnoatlantyckiego.

W praktyce w ćwiczeniach udział wezmą unijni ambasadorowie, którzy będą symulować proces podejmowania decyzji i koordynacji działań między państwami członkowskimi. Według źródeł, celem nie jest przygotowanie operacji w terenie, lecz sprawdzenie, jak szybko i skutecznie zapadają decyzje polityczne w sytuacji presji kryzysowej.

Artykuł 42 Traktatu UE i napięcia wokół NATO

Ćwiczenia odbywają się w szczególnym momencie napięć międzynarodowych, co nadaje im dodatkowy kontekst polityczny. Jak zauważają fińskie media, Unia Europejska musi brać pod uwagę relacje transatlantyckie, zwłaszcza w sytuacji, gdy w ostatnich tygodniach prezydent USA Donald Trump krytycznie wypowiadał się na temat NATO. W tym kontekście testowanie unijnej klauzuli obronnej może być odbierane jako delikatny sygnał polityczny.

Wspólnota stara się jednocześnie unikać wrażenia, że podważa rolę Stanów Zjednoczonych w systemie bezpieczeństwa Europy. To właśnie dlatego scenariusz ćwiczeń został określony jako „politycznie wrażliwy”, a jego konstrukcja ma uwzględniać równowagę między autonomią UE a współpracą w ramach NATO.

Znaczenie art. 42 Traktatu podkreślają także najwyżsi przedstawiciele instytucji unijnych.

– Uważam, że nadszedł czas, aby przywrócić klauzulę wzajemnej obrony UE – mówiła Ursula von der Leyen podczas konferencji bezpieczeństwa w Monachium podkreślając, że jest to „wspólne zobowiązanie” Europy.

Z kolei prezydent Cypru Nikos Christodoulides wskazywał na potrzebę doprecyzowania mechanizmów działania tego przepisu. 

– UE powinna stworzyć jasny mechanizm operacyjny regulujący sposób stosowania tego artykułu – podkreślił w marcu Nikos Christodoulides, zwracając uwagę na praktyczne wyzwania związane z jego uruchamianiem.

To właśnie z inicjatywy Cypru, który obecnie sprawuje prezydencję w Unii Europejskiej, zorganizowano całe ćwiczenia. Wynika to m.in. z faktu, że kraj ten nie należy do NATO, a więc klauzula unijna ma dla niego szczególne znaczenie w kontekście bezpieczeństwa i potencjalnych kryzysów.