Burza wokół referendum Nawrockiego. Ostre słowa po propozycji prezydenta

Referendum Karola Nawrockiego o polityce klimatycznej UE

Pomysł referendum ogłoszony przez prezydenta Karola Nawrockiego wpisuje się w szerszą debatę o kosztach transformacji energetycznej w Unii Europejskiej. Inicjatywa zakłada zadanie obywatelom jednego, bardzo konkretnego pytania dotyczącego oceny unijnej polityki klimatycznej, którą prezydent łączy ze wzrostem kosztów życia oraz cen energii.

Wniosek w sprawie referendum ma zostać rozpatrzony przez Senat podczas posiedzenia zaplanowanego na 20–21 maja. Jeśli uzyska akceptację, głosowanie mogłoby odbyć się 27 września. Samo pytanie ma charakter oceniający i odnosi się do skutków polityki klimatycznej UE, wskazując m.in. na wzrost kosztów życia oraz obciążenia dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw.

Prezydent w swojej argumentacji odwołuje się również do systemu ETS, czyli unijnego handlu emisjami. W jego ocenie mechanizm ten, podobnie jak szersze założenia Zielonego Ładu, prowadzi do wzrostu cen energii i osłabienia konkurencyjności gospodarki. W tle pojawia się także krytyka wpływu tych regulacji na rolnictwo i produkcję przemysłową.

Spór o ETS, ceny energii i odpowiedzialność za inflację

Debata wokół referendum szybko przerodziła się w spór o źródła wzrostu cen energii i inflacji. Minister finansów i gospodarki Andrzej Domański skrytykował sposób sformułowania pytania referendalnego, uznając je za jednostronne i sugestywne. W jego ocenie tego typu konstrukcja nie służy rzetelnej dyskusji publicznej, lecz wzmacnia określoną narrację polityczną.

Odmienne stanowisko zaprezentowała Magdalena Biejat, wicemarszałek Senatu z Lewicy. Jej zdaniem problem wysokich cen nie wynika z polityki klimatycznej UE, lecz z czynników strukturalnych, takich jak uzależnienie od paliw kopalnych. W ostrym komentarzu stwierdziła również, że obecna sytuacja pokazuje „moment upadku intelektualnego prawicy”, odnosząc się do sposobu, w jaki przedstawiany jest problem kosztów energii.

Do dyskusji włączył się także analityk energetyczny Jakub Wiech, który zwrócił uwagę, że pytanie referendalne nie jest neutralne. Jego zdaniem sugeruje ono z góry negatywną ocenę polityki klimatycznej UE, co zaburza charakter potencjalnego głosowania. Wiech podkreślał również, że wzrost kosztów życia w ostatnich latach był w dużej mierze związany z uzależnieniem od paliw kopalnych oraz kryzysem energetycznym wywołanym m.in. sytuacją geopolityczną.

W jego analizie pojawiło się także odniesienie do 2022 roku, kiedy Polska – jak wskazywał – musiała ponosić znaczące koszty związane z zakupem surowców energetycznych, co nie wynikało bezpośrednio z unijnych regulacji, lecz z wcześniejszej struktury importu energii.

Polityczne reakcje: Bosak, Duda i krytyka inicjatywy referendum

Najbardziej jednoznaczne poparcie dla inicjatywy prezydenta wyraził Krzysztof Bosak z Konfederacji. W jego ocenie polityka klimatyczna UE ma realny wpływ na funkcjonowanie gospodarki i życia społecznego w Polsce, mimo że – jak twierdzi – nie została wprost zapisana w unijnych traktatach ani formalnie ratyfikowana w takim kształcie przez Polskę.

Bosak argumentuje, że referendum mogłoby stać się narzędziem politycznym, nawet jeśli nie miałoby charakteru wiążącego. W jego ocenie wynik głosowania mógłby stanowić silny argument dla przyszłych decyzji polityków, niezależnie od ich przynależności partyjnej.

Z kolei Piotr Duda, przewodniczący NSZZ „Solidarność”, odniósł się do inicjatywy w sposób zdecydowanie pozytywny. Podkreślił, że prezydent realizuje deklaracje składane jeszcze w czasie kampanii wyborczej. W szczególności chodzi o zapowiedzi dotyczące systemu ETS, który od lat budzi sprzeciw części związków zawodowych i środowisk przemysłowych.

W jego ocenie spełnienie tych obietnic stanowi dowód konsekwencji politycznej, a samo referendum może stać się ważnym elementem debaty o przyszłości polityki energetycznej w Polsce i jej relacji z regulacjami unijnymi.