Koniec milczenia? Polska żąda miliardów od Rosji

Cele i wyzwania związane z przygotowaniem Raportu Wschodniego

Instytut Strat Wojennych pod kierownictwem dr. Bartosza Gondka prowadzi badania nad stratami, jakie Polska poniosła w wyniku agresji ZSRR we wrześniu 1939 roku. Zespół naukowców analizuje zabór przedwojennych województw wschodnich oraz długofalowe, negatywne skutki ekonomiczne i społeczne sowieckiej dominacji w okresie powojennym. Wyliczeniami zajmuje się grupa specjalistów z Instytutu Strat Wojennych. Według dyrektora Gondka władze Rzeczypospolitej dają jasny sygnał, że nadszedł czas na rozliczenie ze spadkobiercami ZSRR.

Obecnie trwają intensywne obliczenia, które zostaną przedstawione w dokumencie zatytułowanym „Raport Wschodni”. Grupa badawcza podjęła się tej wieloletniej pracy, przygotowując kompleksowe zestawienie strat.

Dyrektor Gondek zaznacza, że zadanie jest trudniejsze niż w przypadku strat niemieckich, gdyż dokumentacja była przez dekady niszczona, fałszowana lub celowo ukrywana. Dodatkową barierę w pracach stanowi ograniczony dostęp do archiwów znajdujących się na terytorium Białorusi i Ukrainy.

Stanowisko polskiego MSZ wobec roszczeń

Oficjalne stanowisko resortu dyplomacji zostało przedstawione w odpowiedzi na interpelację poselską grupy parlamentarzystów PiS. Władze RP sygnalizują konieczność rozliczenia z Rosją poprzez wysłanie rachunku opartego na przygotowywanym raporcie.

Wiceminister spraw zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski oświadczył, że rząd nigdy nie uznał kwestii reparacji za straty i zbrodnie stalinowskie za zamkniętą. Podkreślił jednocześnie, że Polska nie zrzekła się w żadnej umowie międzynarodowej prawa do odszkodowań za represje ze strony ZSRR.

Według oceny Bartoszewskiego rzeczowy dialog utrudniają obawy Rosji przed skutkami finansowymi dla ich budżetu. Moskwa boi się również stworzenia precedensu, który mógłby zachęcić inne państwa do występowania z podobnymi roszczeniami.

Historyczne podstawy i porównania roszczeń reparacyjnych

W 2022 roku przedstawiciele Zjednoczonej Prawicy opublikowali już raport dotyczący odszkodowań od Niemiec za II wojnę światową. W dokumencie wskazano, że Berlin winien jest Warszawie ponad 6 bilionów 200 miliardów złotych. 

Choć ówczesny kanclerz Olaf Scholz uznał sprawę za rozstrzygniętą, we wrześniu 2025 roku temat przywołał prezydent Karol Nawrocki. Nawrocki zadeklarował się jako zwolennik wypłaty reparacji, sugerując wykorzystanie tych środków na rozwój polskiego przemysłu zbrojeniowego.

Przeszkody w dialogu z Moskwą

Polska zamierza oficjalnie przedstawić Rosji rachunek za straty wojenne, co wpisuje się w dłuższą strategię MSZ. Ministerstwo potwierdza, że Warszawa nigdy nie zrezygnowała z tych roszczeń, mimo że wielokrotnie występowała do Moskwy bezskutecznie.

Oficjalne stanowisko resortu opiera się między innymi na opiniach wiceministra spraw zagranicznych przytaczanych w mediach.

Obawy Rosji przed kosztami i precedensem blokują wypracowanie wspólnych rozwiązań w tej sprawie. Niemniej jednak, po ukończeniu Raportu Wschodniego, Rosja ma otrzymać formalne zestawienie należności.

Źródło: Goniec.pl