Elity napędzają populizm. Prof. Marcin Matczak o przyczynach nienawiści w polskiej polityce

Od różnicy poglądów do nienawiści

Współczesny dyskurs publiczny nad Wisłą znalazł się w punkcie krytycznym. Algorytmy mediów społecznościowych bezlitośnie spłycają wizerunek drugiego człowieka, zamykając obywateli w sztucznych bańkach i redukując ich do jednowymiarowych awatarów. Nakręcana przez polityków spirala strachu sprawia, że naturalne różnice światopoglądowe przeradzają się w lęk o własną egzystencję.

– Ludzie przestali sobie ufać. Przestają traktować drugą stronę po prostu jako przeciwnika, a zaczynają widzieć w niej śmiertelnego wroga – diagnozuje prof. Marcin Matczak. 

W rozmowie z Gońcem prawnik przypomina również, że w codziennym życiu wciąż łączą nas role społeczne i pasje, o których zapominamy, gdy na pierwszy plan wysuwa się ślepe poparcie dla obozów Donalda Tuska czy Jarosława Kaczyńskiego.

CAŁA ROZMOWA DOSTĘPNA TUTAJ:

Grzech pychy napędza populizm

Zdaniem prawnika ważnym, choć wciąż zbyt rzadko podnoszonym czynnikiem radykalizującym nastroje społeczne, jest protekcjonalny stosunek środowisk wielkomiejskich do reszty kraju. Wyśmiewanie prostych, powszechnych zwyczajów – jak choćby majówkowe grillowanie – budzi naturalny opór i gniew polskiej prowincji. 

Prof. Matczak wskazuje, że ta arogancja to wymarzony scenariusz dla populistów, przypominając lekcję z amerykańskich wyborów, kiedy to pogarda obozu Hillary Clinton utorowała drogę do prezydentury Donaldowi Trumpowi.

– Jeżeli ktoś się zastanawia, co zrobić, żeby obniżyć polaryzację, moja pierwsza rada brzmi: zastanów się, czy jako tak zwana elita nie dajesz powodu, by cię nienawidzono, wielokrotnie wyrażając pogardę dla zwyczajnego człowieka – radzi ekspert. – Zawsze przyjdzie polityk, który wmówi tłumom, że elitarne środowiska ich nienawidzą i zażąda władzy, by wreszcie zrobić z nimi porządek. To z kolei napędza kolejne ataki na demokrację, prawników czy lekarzy. Tak właśnie działa populizm – przestrzega.

Konstytucja otwartości w zderzeniu z ideologią

Kolejnym frontem tej samej wojny politycznej jest zjawisko instrumentalizacji prawa. Polska ustawa zasadnicza z 1997 roku była wyrazem potransformacyjnej tęsknoty za społeczną wolnością i integracją z cywilizacją Zachodu. Jej fundamenty w sposób bezdyskusyjny opierają się na wartościach progresywnych i proeuropejskich. Jak zauważa gość serwisu Goniec.pl, dla ugrupowań centrum i lewicy przestrzeganie tych norm jest całkowicie naturalne, podczas gdy dla rządu Zjednoczonej Prawicy przez lata stanowiło barierę ideologiczną.

– Organizacja polityczna Donalda Tuska nie musi instrumentalizować prawa, ponieważ liberalne i proeuropejskie wartości konstytucji są po prostu ich własnymi wartościami – tłumaczy prof. Matczak. – Problem ma Jarosław Kaczyński. To nie są jego wartości i dlatego chce je zmienić na bardziej konserwatywne i zamknięte. Właśnie dlatego prawa strona sceny politycznej musi naginać prawo, aby móc realizować swoje cele – dodaje stanowczo, obnażając kłamstwa o rzekomej niekompatybilności polskiej ustawy zasadniczej z prawem unijnym.

Prawo w roli kuchennego noża

Forsowanie wizji ustrojowej, która nie wpisywała się gładko w przepisy obecnej konstytucji, doprowadziło w Polsce do poważnej dewastacji trójpodziału władzy. Fundamentalne normy państwowe, zamiast gwarantować stabilność i sprawiedliwość, stały się w rękach polityków brutalnym orężem, służącym wyłącznie do realizacji partyjnych interesów i atakowania przeciwników.

– Prawo można porównać do noża kuchennego. Został stworzony do krojenia chleba, ale przecież można nim zabić. Mamy tu do czynienia z bezwzględnym użyciem instrumentu do zupełnie innego celu, niż ten, dla którego został pierwotnie zaprojektowany – podsumowuje smutno prawnik, wskazując na patologię, która toczy dziś polski system sprawiedliwości.

Źródło: Goniec