Rząd zagląda do mieszkań Polaków. Właściciele z nowymi obowiązkami

Jakie nowe obowiązki nałożone zostaną na właścicieli nieruchomości?

W świetle procedowanych przepisów, na właścicieli nieruchomości zostanie nałożony nowy obowiązek prawny, polegający na konieczności składania specjalnej deklaracji dotyczącej sposobu wykorzystywania każdego posiadanego lokalu. W debacie publicznej podnosi się jednocześnie kwestię zasadności tworzenia przez państwo tak szczegółowej, centralnej ewidencji. 

Zgodnie z założeniami projektu, każdy właściciel domu lub mieszkania będzie zobligowany do poinformowania właściwego urzędu o statusie lokalu – czy jest on zamieszkany, wynajmowany, wykorzystywany w inny sposób, czy też pozostaje pusty. Co więcej, dokumentacja ta będzie wymagała bieżącej aktualizacji przy każdej zmianie sposobu użytkowania nieruchomości, co oznacza, że państwo uzyska pełną wiedzę o faktycznym przeznaczeniu zasobów mieszkaniowych.

Niedopełnienie obowiązku aktualizacji danych w deklaracji może wiązać się z nałożeniem na właściciela określonych sankcji finansowych bądź administracyjnych. W rezultacie, dla podmiotów wynajmujących nieruchomości w modelu krótkoterminowym lub korzystających z domów wakacyjnych jedynie sporadycznie, nowe regulacje oznaczają konieczność systematycznego raportowania zmian do organów administracji.

Jaki jest cel i uzasadnienie rządowe wprowadzenia zmian?

Z dostępnych danych wynika, że celem prowadzonych prac ustawodawczych jest stworzenie jednolitej bazy danych obejmującej wszystkie nieruchomości lokalowe w Polsce, co ma służyć uporządkowaniu informacji o ich bieżącej eksploatacji. Jednocześnie rząd argumentuje, że brak precyzyjnych informacji utrudnia skuteczne przeciwdziałanie zjawisku sztucznego ograniczania podaży mieszkań oraz uniemożliwia podejmowanie efektywnych działań wobec nieużytkowanych pustostanów.

Intencją projektodawców jest zatem gromadzenie szczegółowych danych o wykorzystaniu każdej jednostki mieszkalnej w kraju, co wpisuje się w strategię walki z deficytem mieszkaniowym. W rezultacie pojawiają się interpretacje sugerujące, że poprzez te narzędzia państwo dąży do uzyskania pełnego wglądu w sposób, w jaki obywatele korzystają ze swoich domów, co ma pozwolić na lepszą kontrolę zasobów.

Jakie obawy budzą nowe zasady dla właścicieli nieruchomości?

Wprowadzenie nowych zasad sprawozdawczych budzi niepokój wśród właścicieli nieruchomości, gdyż postrzegane jest jako precedensowy i ingerujący obowiązek wobec obywateli, który może prowadzić do istotnych problemów praktycznych. Jednocześnie system wymaga od obywateli bieżącej aktywności deklaratywnej, co zmusza szczególnie osoby wynajmujące lokale krótkoterminowo do ścisłego przestrzegania wyznaczonych terminów zgłoszeniowych.

Co więcej, w polskiej debacie publicznej powraca w tym kontekście temat podatku katastralnego, a nowe regulacje są często interpretowane jako techniczny wstęp do wprowadzenia takich obciążeń w przyszłości. Istnieją również obawy, że zgromadzone szczegółowe dane mogą zostać wykorzystane przez państwo do nakładania w późniejszym czasie kolejnych ograniczeń prawnych lub fiskalnych na właścicieli nieruchomości.

Krytyka nowych rozwiązań dotyczących nieruchomości

Z przedstawionych analiz wynika, że wdrożenie centralnej bazy danych bywa interpretowane jako rozrost aparatu państwowego oraz kolejny etap zwiększania kontroli nad sferą prywatną obywateli. W dyskusjach pojawiają się opinie, według których monitorowanie sposobu użytkowania lokali stanowi sygnał ingerencji w sferę wolności dysponowania mieniem, nie przynosząc przy tym jasnych korzyści dla ogółu społeczeństwa.

Krytycy nowych rozwiązań wskazują, że prawo własności prywatnej jest fundamentem wolności obywatelskiej, a obowiązek sprawozdawczy dotyczący nawet pojedynczego mieszkania obciążonego kredytem jest uznawany za działanie nadmiarowe. W rezultacie sformułowane zostaje pytanie, czy planowana ewidencja jest rzeczywistym narzędziem rozwiązywania problemu pustostanów, czy jedynie instrumentem służącym rozbudowie biurokratycznego nadzoru.