Ograniczenia pracy w upały. Rząd szykuje rewolucyjne zmiany w prawie pracy

Jakie przepisy obowiązują dziś podczas pracy w upale?

Obowiązujące obecnie przepisy Kodeksu pracy oraz regulacje dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy nie wyznaczają maksymalnej dopuszczalnej temperatury w miejscu pracy. Oznacza to, że nawet podczas bardzo wysokich temperatur pracodawca nie ma ustawowego obowiązku wstrzymania pracy wyłącznie z powodu upału. Jednocześnie przepisy BHP nakładają na niego obowiązek ograniczania uciążliwości pracy i zapewnienia pracownikom odpowiednich warunków.

Już dziś pracodawca musi zapewnić napoje pracownikom wykonującym obowiązki na otwartej przestrzeni, gdy temperatura przekroczy 25 st. C. W pomieszczeniach taki obowiązek powstaje po przekroczeniu 28 st. C. W praktyce stosowane mogą być również rozwiązania ograniczające skutki wysokich temperatur, takie jak klimatyzacja, wentylacja, rolety, żaluzje czy skrócenie czasu pracy, przy czym obniżenie wymiaru czasu pracy nie może skutkować zmniejszeniem wynagrodzenia. W sytuacji, gdy warunki pracy stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia – na przykład pojawiają się objawy odwodnienia, omdlenia lub udaru cieplnego – pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania obowiązków zgodnie z przepisami BHP.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwraca uwagę, że ekstremalne temperatury mogą prowadzić do odwodnienia, omdleń, udarów cieplnych, pogorszenia stanu osób z chorobami układu krążenia i nerek, a także zwiększać ryzyko błędów oraz wypadków przy pracy. Właśnie dlatego resort przygotował projekt zmian, który ma wprowadzić bardziej precyzyjne zasady postępowania podczas fal upałów.

Przy takich temperaturach praca będzie musiała zostać wstrzymana

Najważniejszą zmianą przewidzianą w projekcie nowelizacji rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest wprowadzenie konkretnych limitów temperatury. Zgodnie z planowanymi przepisami pracodawca będzie zobowiązany do wstrzymania pracy, jeżeli temperatura w pomieszczeniach przekroczy 35 st. C. W przypadku ciężkiej pracy wykonywanej na otwartej przestrzeni granicą będzie 32 st. C. Nowe regulacje mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r.

Projekt przewiduje również obowiązki, które pojawią się jeszcze przed osiągnięciem tych wartości. Gdy temperatura w pomieszczeniach przekroczy 28 st. C, a podczas pracy fizycznej na zewnątrz 25 st. C, pracodawca będzie musiał zastosować odpowiednie środki techniczne lub organizacyjne ograniczające skutki upału. W praktyce mogą to być klimatyzacja, wentylacja, rolety i osłony przeciwsłoneczne, dodatkowe przerwy, praca zmianowa, możliwość odpoczynku w klimatyzowanym lub zacienionym miejscu czy ograniczenie wysiłku fizycznego w najgorętszych godzinach dnia. Jeśli mimo zastosowania takich rozwiązań temperatura przekroczy ustawowe limity, wykonywanie pracy będzie musiało zostać przerwane, a pracownik zachowa prawo do pełnego wynagrodzenia.

Resort pracy podkreśla, że celem zmian jest przede wszystkim ograniczenie zagrożeń zdrowotnych wynikających z pracy podczas ekstremalnych upałów. Nowe przepisy mają także zmniejszyć liczbę wypadków związanych z pogorszeniem koncentracji i wydolności organizmu w wysokich temperaturach.

Nie wszystkie branże obejmie obowiązek wstrzymania pracy

Projektowane przepisy nie oznaczają, że podczas fali upałów działalność wszystkich zakładów pracy zostanie automatycznie zawieszona. Ministerstwo przewidziało wyjątki dla tych sektorów, których funkcjonowanie ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa państwa i obywateli. Obowiązek wstrzymania pracy nie będzie dotyczył między innymi służb ratunkowych i medycznych, ochrony, pracowników odpowiedzialnych za usuwanie awarii, a także części jednostek gospodarki komunalnej oraz infrastruktury krytycznej, w tym energetyki.

Wyłączenia obejmą również wybrane placówki pomocy społecznej oraz instytucje gdzie zachowanie ciągłości funkcjonowania jest niezbędne. W takich przypadkach pracodawcy nadal będą jednak zobowiązani do stosowania dostępnych środków ograniczających wpływ wysokich temperatur na zdrowie zatrudnionych.

Największymi beneficjentami nowych regulacji mają być osoby wykonujące ciężką pracę fizyczną w halach produkcyjnych bez klimatyzacji, magazynach oraz na placach budowy. Dla tej grupy wprowadzenie maksymalnych dopuszczalnych temperatur oznacza zupełnie nowy poziom ochrony prawnej. Zmiany będą jednak wiązały się również z dodatkowymi kosztami po stronie pracodawców, którzy mogą zostać zobowiązani do inwestycji w klimatyzację, wentylację, rolety, osłony przeciwsłoneczne czy inne rozwiązania techniczne ograniczające nagrzewanie się stanowisk pracy.