„Trudno wyobrazić sobie powrót z tej ścieżki”. Wolne wybory w Turcji są jeszcze możliwe?

Wczesne wybory i zmiana na szczycie władzy

Według analityków z Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW) i raportów Freedom House, powrót do demokracji wymaga przede wszystkim uczciwych wyborów prezydenckich przed planowanym terminem w 2028 roku. Osoby z partii AKP sugerują, że rząd przygotowuje referendum konstytucyjne na koniec 2026, co mogłoby otworzyć drogę do wczesnych wyborów w 2027. To scenariusz, w którym opozycja, w tym CHP, mogłaby wykorzystać spadek poparcia dla Erdogana spowodowany kryzysem gospodarczym.

Jednak eksperci ostrzegają, że bez uwolnienia politycznych więźniów jak İmamoğlu, wybory nie będą wolne. W artykule dla Foreign Affairs, sam İmamoğlu podkreśla, że jego uwięzienie to próba eliminacji rywali, co czyni obecny system "autorytarnym". Scenariusz zakłada, że masowe protesty – jak te po aresztowaniu w marcu 2025 – wymuszą na rządzie kompromis.

W tym wariancie kluczowe role odegrają opozycyjne partie, które muszą się zjednoczyć. Raporty SWP wskazują, że po porażce Erdogana, nowy rząd musiałby szybko przywrócić parlamentarny system i zlikwidować prezydencką koncentrację władzy.

Presja międzynarodowa i monitoring zewnętrzny

Unia Europejska i Rada Europy odgrywają kluczową rolę w potencjalnej odbudowie demokracji. Raport Europejskiego Parlamentu z listopada 2025 mówi o "najgorszym spadku demokracji w historii Turcji", wzywając do decyzji: czy Ankara chce bliższych relacji z UE, czy tylko współpracy bezpieczeństwa.

W kwietniu 2025 Rada Europy zleciła misję do Turcji w odpowiedzi na represje wobec opozycyjnych burmistrzów. Scenariusz zakłada wzmocnienie takiej presji: sankcje za naruszenia praw człowieka, monitoring wyborów i warunkowanie pomocy gospodarczej reformami.

Eksperci z Atlantic Council widzą w protestach po aresztowaniu İmamoğlu "punkt zwrotny", gdzie międzynarodowa solidarność może zapobiec pełnej dyktaturze. İmamoğlu w wywiadzie dla The Guardian apeluje o globalne wsparcie, argumentując, że upadek demokracji w Turcji zagrozi stabilności regionu.

Protesty wewnętrzne i jedność opozycji

Masowe demonstracje po aresztowaniu İmamoğlu w marcu 2025 – największe od 2013 roku – pokazują potencjał społecznej mobilizacji. Analitycy jak Gönül Tol z Middle East Institute ostrzegają, że rząd może próbować delegitymizować protesty, jak w 2013, ale rosnące niezadowolenie gospodarcze czyni to trudniejszym.

Scenariusz zakłada, że opozycja, w tym CHP i DEM Party, zbuduje szerszą koalicję. İmamoğlu proponuje "mapę drogową do demokratycznej transformacji", w tym walkę z korupcją i stabilizację gospodarki.

Jednak Freedom House ostrzega przed przejściem do "skonsolidowanej dyktatury", jeśli represje się nasilą. Kluczowe jest uniknięcie eskalacji przemocy i budowa inkluzywnego dialogu.

Ekspert: Powrót jest niewyobrażalny

Długoterminowa odbudowa wymaga nowej konstytucji, jak sugerują eksperci z SWP i Journal of Democracy. Po ewentualnej porażce Erdogana, opozycja musiałaby przywrócić niezależność sądów i wolność mediów.

Proces rozbrojenia PKK i integracja Kurdów, jak w lipcu 2025, mógłby być częścią szerszego dialogu pokojowego, ułatwiającego demokratyczne reformy.

Najważniejszy jest jednak pierwszy element - porażka Erdogana. Wypowiedzi w tej sprawie udzielił nam Dr Karol Wasilewski z Ośrodka Studiów Wschodnich, czołowy polski ekspert ds. Turcji:

- Badacze i analitycy od dawna zastanawiają się, jak należałoby nazwać turecki reżim polityczny. Popularne jest określanie go mianem autorytaryzmu kompetytywnego, a więc takiego, który tylko sprawia wrażenie istnienia realnej konkurencji. Trudno wyobrazić sobie powrót z tej ścieżki pod rządami Recepa Tayyipa Erdoğana.

Źródło: Goniec.pl