Wiesław Myśliwski nie żyje. Pisarz odszedł w wieku 94 lat

Dwukrotny laureat Nagrody Nike

Wiesław Myśliwski, który odszedł w wieku 94 lat, był jedynym autorem dwukrotnie uhonorowanym Nagrodą Nike – za powieści „Widnokrąg” oraz „Traktat o łuskaniu fasoli”. Jego dorobek obejmuje również takie dzieła jak „Nagi sad”, „Kamień na kamieniu” oraz wydane w 2019 roku „Ucho igielne”. 

Pisarz słynął z niezwykle skrupulatnej i powolnej pracy nad tekstami, które publikował średnio co dekadę. W jednym z wywiadów przyznał, że proces twórczy traktuje jako zadanie otwarte i nigdy do końca nieukończone. 

„Na dobrą sprawę o żadnej książce nie mógłbym powiedzieć, że ją ostatecznie skończyłem. Książkę można pisać bez końca. I może tak powinno się robić” – ocenił autor. 

Podkreślił, że każda jego publikacja pozostawała w jego odczuciu dziełem „niedopisanym”.

Kultura mowy fundamentem twórczości

Fundamentem twórczości Myśliwskiego była fascynacja kulturą chłopską, którą postrzegał przez pryzmat języka mówionego, a nie pisanego. Pisarz wielokrotnie zaznaczał, że to właśnie tradycja ustna, a nie studia uniwersyteckie, uformowała jego literacki świat i styl. 

„Moje doświadczenie pisarskie zawdzięczam najbardziej mojemu kontaktowi z językiem w kulturze chłopskiej, której już nie ma. To była kultura mowy, nie pisma” – mówił podczas uroczystości nadania doktoratu honoris causa. 

Według autora, w dawnej kulturze wiejskiej słowo posiadało moc sprawczą i potrafiło „obłaskawiać śmierć”. 

Myśliwski zdiagnozował, że ten świat bezpowrotnie przeminął wraz z wkroczeniem nowoczesnej technologii i mediów elektronicznych, które zastąpiły dawne sąsiedzkie spotkania oraz wspólne opowieści bierną konsumpcją obrazu telewizyjnego.

Tradycyjny warsztat i dążenie do prostoty

Wiesław Myśliwski pozostawał wierny tradycyjnym metodom pracy, tworząc swoje dzieła wyłącznie ręcznie przy użyciu ołówka. Konsekwentnie unikał maszyn do pisania oraz komputerów, wierząc w wagę fizycznego kontaktu z kartką papieru, która w procesie tworzenia stawała się „częścią jego samego”. 

„Nie używam maszyny do pisania, bo nie zniósłbym braku pośrednictwa między moją ręką a kartką papieru” – tłumaczył swój wybór podczas spotkania z czytelnikami. 

Jego nadrzędnym celem artystycznym była maksymalna prostota języka, którą uznawał za najtrudniejszy wymóg stawiany przez literaturę. 

„Moje credo pisarskie to prostota, prostota i jeszcze raz prostota. Kiedy siadam do pisania, chciałbym zapomnieć o wszystkich książkach, jakie przeczytałem” – deklarował autor.

Literatura jako sztuka języka

Mimo statusu jednego z najważniejszych polskich autorów, Myśliwski pozostawał literackim samotnikiem i rzadko udzielał się w mediach. W swoich refleksjach kładł szczególny nacisk na rolę języka jako narzędzia kreowania świata przedstawionego, ostrzegając jednocześnie przed jego postępującym ubożeniem. 

„Uważam, że literatura jest niczym więcej, jak sztuką języka. To język ustanawia literacki świat książki, jaki język – taki świat” – twierdził pisarz. 

Jak podawał, inspiracją dla rytmu jego prozy był rytm serca oraz metaforyczny sposób wypowiadania się dawnych mieszkańców wsi. 

Do końca życia podkreślał wdzięczność wobec polskiej wsi za nauczenie go mowy, która stała się fundamentem jego uznanego na świecie dorobku. Pisarz zmarł kilka dni po swoich 94 urodzinach.