„Jestem sama jak palec”. Wstrząsający obraz polskiej starości za zamkniętymi drzwiami [REPORTAŻ]

Ekstremalne warunki na zamkniętych piętrach

W programie „MissJa” ujawniam, jak drastyczne bywa oblicze starości w Polsce. Zorganizowane wsparcie narodziło się z nagłej potrzeby – podczas pandemii COVID-19, gdy nałożono obostrzenia zagrażające podstawowemu funkcjonowaniu najstarszych obywateli. Aleksandra Czarna zainicjowała wówczas akcję Senior w koronie, która dała początek prężnie działającej dzisiaj fundacji. Wolontariusze, którzy ruszyli ze wsparciem w robieniu zakupów, odkryli za zamkniętymi drzwiami warunki często przekraczające ludzkie wyobrażenie.

Zastana przez społeczników rzeczywistość bezpośrednio wiązała się z krytycznym poziomem zaniedbania sanitarno-bytowego. Niektóre mieszkania wymagały gruntownego remontu, a profesjonalne ekipy zajmujące się sprzątaniem lokali po osobach zmarłych kategorycznie odmawiały wejścia do tych miejsc. Osoby zrzeszone wokół akcji charytatywnej musiały osobiście zeskrobywać brud ze ścian, odświeżać lokale i wymieniać meble, aby starsze osoby mogły egzystować w minimalnych standardach.

Wielu seniorów to więźniowie własnych mieszkań. Wolontariusze zwracają uwagę, że mieszkając na najwyższych piętrach kamienic i bloków bez windy, osoby z narastającymi problemami ruchowymi nie są w stanie samodzielnie opuścić lokalu. Nawet w obliczu tak beznadziejnych sytuacji bezpośrednia pomoc napotyka na nieoczekiwane bariery psychologiczne – jedna z podopiecznych odrzuciła propozycję montażu piecyka naftowego w nieogrzewanej, dawnej pralni, ponieważ wprowadzona w błąd przez osoby trzecie, paraliżująco obawiała się zatrucia czadem.

Cyfrowe wykluczenie i dramatyczne życiorysy

Współczesna pomoc systemowa i działania ośrodków wsparcia przeniosły się niemal w całości do sieci, co skutkuje potężnym wykluczeniem informacyjnym najstarszego pokolenia. Wyrazistym i bolesnym dowodem problemu jest przywołana rozmowa w markecie elektronicznym, podczas której całkowicie zagubiona technologicznie starsza klientka, próbująca zakupić nośnik pamięci, wyznała asystującemu jej sprzedawcy:

- Jestem sama jak palec.

Za fasadą tej dramatycznej izolacji kryją się niesamowite, niewidzialne do tej pory życiorysy. Pani Krystyna, z zawodu pielęgniarka, przed laty straciła dach nad głową, spędzając noce w opuszczonych budynkach i na Dworcu Centralnym. Po zagubieniu dokumentu tożsamości została przez urzędników omyłkowo uznana za zmarłą. Kobieta musiała bataliami bytowymi i prawnymi udowadniać, że wciąż żyje, a dziś mieszka w spartańskich warunkach, odrzucając oferty zamiany lokalu, by móc kontynuować opiekę nad siedemnastoma przygarniętymi kotami.

Równie wstrząsającą historię opowiada pani Alicja, która w czasach swojej młodości pracowała jako fotomodelka. Jej wielkoformatowe akty wisiały na ścianach prestiżowej warszawskiej Zachęty. W wyniku ogromnej presji matki i konserwatywnych norm tamtego okresu, kobieta zrezygnowała z szansy wyjazdu do pracy w paryskiej wytwórni Gomo. Pomimo zdrowotnych niedogodności i życia w pojedynkę, seniorka nie żałuje obranej drogi, a dawne propozycje stabilizacji kwitowała twardym stanowiskiem:

- Jak mnie któryś zaczął opowiadać o ciepłym domku i rosołku niedzielnym, to już “spadaj, koleś”.

Obecność jako najbardziej deficytowe lekarstwo

Samotność nie musi jednoznacznie oznaczać całkowitej bierności, a modelowym przykładem walki z apatią jest 88-letni pan Jan. Dzieciństwo spędzone w surowym domu dziecka wyrobiło w nim żelazną obowiązkowość, dzięki której z powodzeniem godził przez dekady pracę na dwa etaty – w przychodni oraz jako operator filmowy w kinie Luna. Dziś ten witalny mężczyzna konsekwentnie ucieka od spędzania czasu w fotelu, angażując się w wyjścia na mecze piłkarskie lokalnej Polonii, prelekcje tematyczne oraz koncerty młodych zespołów w klubach muzycznych.

Historia pana Jana pokazuje, że na głębokie osamotnienie nie ma uniwersalnego lekarstwa, a programy wsparcia finansowego nie wyczerpują istoty problemu. Z powodu przedłużającej się izolacji społecznej, osoby starsze wpadają w stany lękowe, zniechęcenie, a ich ogólny stan kliniczny gwałtownie pikuje w dół. Członkowie fundacji przekonują, że wystarczy zaledwie kilkunastominutowa wizyta w tygodniu przy okazji dostarczenia paczki żywnościowej, by przywrócić osobie starszej poczucie własnej godności i bezpieczeństwa.

W tym procesie najważniejszy jest czynnik ludzki, a model wsparcia można łatwo dostosować do własnych zasobów. Osoby dysponujące samochodami są bezcennym ogniwem przy dystrybucji posiłków, podczas gdy inni wolontariusze z powodzeniem odnajdą się w sortowaniu darów na okolicznościowych wyprzedażach lub przy świątecznym pakowaniu paczek. To jednak bezpośrednie poświęcenie czasu – wyjście z domu i zwykłe pytanie drugiego człowieka o to, czy czegoś nie potrzebuje – stanowi najskuteczniejsze wsparcie psychologiczne w jesieni życia.

Źródło: Goniec.pl