Dziś tłumy wiernych ruszyły do kościoła. To wyjątkowa data dla milionów katolików

Wielki Post - czas pokuty i przygotowania do święta Zmartwychwstania Pańskiego

W Polsce Wielki Post przez wieki był okresem bogatym w lokalne zwyczaje ludowe. W wielu regionach obowiązywał post ścisły w każdą środę i piątek, a w niektórych wsiach wstrzemięźliwość obejmowała nawet całkowite ograniczenie spożycia tłuszczu zwierzęcego przez cały ten okres.

Popularnym zwyczajem było tzw. „zamykanie muzyki” – po zakończeniu karnawału instrumenty odkładano do skrzyń, a w karczmach przestawały grać kapele. W domach zdejmowano dekoracje, a obrazy sakralne zasłaniano fioletową tkaniną, symbolizującą okres pokuty i refleksji.

W Małopolsce i na Podkarpaciu praktykowano „chodzenie z kołatkami”, czyli zastępowanie dzwonów instrumentami wydającymi stłumione odgłosy w ostatnich dniach postu. Na Kujawach i Mazowszu znany był zwyczaj „wieszania śledzia”, będący symbolicznym zakończeniem karnawału i wejściem w czas wstrzemięźliwości od mięsa. W Wielkopolsce funkcjonował natomiast system ludowych nazw niedziel po Popielcu: wstępna, sucha, głucha i czarna, które porządkowały kolejność i charakter kolejnych tygodni postu.

W wielu wsiach Wielki Post pełnił również funkcję społeczną. Unikano sporów, a wiejskie sądy odkładały rozstrzyganie konfliktów na okres po Wielkanocy. Popularne były też tzw. „postne odwiedziny” – krótkie wizyty u sąsiadów bez poczęstunku, podkreślające powściągliwość i prostotę tego czasu. W domach ograniczano śpiewy świeckie, a dzieci uczono pieśni pasyjnych, które przygotowywały je do uczestnictwa w liturgii Triduum.

Okres Wielkiego Postu w tradycji ludowej łączył więc elementy religijne, społeczne i obyczajowe, kształtując rytm życia wspólnot wiejskich i podkreślając znaczenie pokuty, refleksji oraz przygotowania duchowego na Święta Wielkanocne.

Na 22 lutego przypada I Niedziela Wielkiego Postu. Wyjątkowy dzień dla katolików

I Niedziela Wielkiego Postu ma wyraźnie ustrukturyzowany charakter. Głównym punktem popołudnia są Gorzkie Żale – nabożeństwo wprowadzone w 1707 roku przy kościele Świętego Krzyża w Warszawie. Autorami tekstów byli członkowie bractwa św. Rocha, którzy stworzyli je w duchu barokowej pobożności, wykorzystując bogaty, obrazowy i rytmiczny język mający ułatwiać wiernym medytację nad Męką Chrystusa. Struktura nabożeństwa jest stała i obejmuje pobudkę, trzy części pasyjne oraz „Rozmowę duszy z Matką Bolesną”. Gorzkie Żale odprawiane są we wszystkie cztery niedziele Wielkiego Postu.

Zmiana atmosfery liturgicznej jest wyraźnie odczuwalna już od pierwszych minut niedzielnej Eucharystii. Wprowadzane są fioletowe szaty liturgiczne, które symbolizują pokutę i powściągliwość. Z liturgii znikają radosne śpiewy, w tym między innymi hymn „Chwała na wysokości Bogu”, a aklamacja „Alleluja” zastępowana jest tonem pokutnym. W wielu kościołach ogranicza się również użycie instrumentów muzycznych, pozostawiając jedynie akompaniament organowy.

Ołtarze przybierają skromniejszą formę, a dekoracje kwiatowe ogranicza się do minimum. Zabieg ten ma charakter formacyjny - uproszczona oprawa liturgiczna ułatwia skupienie i podkreśla przejście od karnawałowej intensywności do czasu refleksji. I Niedziela Wielkiego Postu wyznacza także początek regularnych nabożeństw Drogi Krzyżowej w piątki oraz rekolekcji wielkopostnych w parafiach.

W Rzymie I Niedziela Wielkiego Postu wpisuje się w wielowiekową tradycję kościołów stacyjnych, której początki sięgają IV–V wieku. Każdego dnia Wielkiego Postu wyznaczony jest inny kościół, w którym papież lub jego delegat przewodniczy liturgii. W pierwszą niedzielę stacją jest zwykle Bazylika św. Jana na Lateranie, będąca katedrą biskupa Rzymu. Wierni pielgrzymują do niej pieszo, poruszając się po jasno wytyczonej trasie. Uczestnicy otrzymują specjalne przewodniki liturgiczne zawierające teksty modlitw oraz krótkie komentarze historyczne dotyczące danego kościoła, co pozwala im głębiej przeżyć duchowy wymiar stacyjnych nabożeństw.

W niedzielę 22 lutego wierni ruszą do kościoła

Wielki Post w 2026 roku rozpoczął się w Środę Popielcową, która przypadła na 18 lutego. To czas szczególnej refleksji i przygotowania duchowego do najważniejszych świąt chrześcijańskich – Wielkanocy. Pierwsza niedziela Wielkiego Postu przypada dokładnie cztery dni później, a wraz z jej nadejściem w polskich parafiach tradycyjnie rozpoczynają się nabożeństwa zwane Gorzkimi Żalami, a także rekolekcje i nabożeństwa Drogi Krzyżowej, które pomagają wiernym zagłębić się w tajemnicę męki Chrystusa.

Okres Wielkiego Postu to czas postu, modlitwy i refleksji, zachęcający do duchowego oczyszczenia i przygotowania serca na radosne świętowanie Zmartwychwstania Pańskiego. W 2026 roku Wielkanoc przypadnie na 5 kwietnia, co oznacza, że wierni będą mogli celebrować centralne wydarzenie chrześcijańskiego kalendarza po ponad sześciu tygodniach przygotowań i duchowej zadumy. W wielu parafiach organizowane będą także dodatkowe nabożeństwa i spotkania formacyjne, które mają pogłębić przeżywanie tego wyjątkowego czasu.