Koniec okresu przejściowego. Nowe zasady pobytu i świadczeń dla Ukraińców

Status prawny i pobytowy po marcu

Specjalna ustawa pomocowa, przyjęta w 2022 roku w odpowiedzi na rosyjską inwazję, została uznana przez władze za regulację zbędną. Rząd planuje jej wygaszenie w marcu, co zbiega się z końcem ochrony tymczasowej, która obowiązuje tylko do 4. dnia tego miesiąca i nie zostanie przedłużona.

Legalne pozostanie w kraju będzie wymagało od obywateli Ukrainy złożenia wniosku o nadanie numeru PESEL ze statusem UKR. Muszą oni spełnić te same standardowe warunki pobytowe, co inni imigranci. Pozytywna weryfikacja zagwarantuje prawo pobytu na okres trzech lat.

Po 4 marca obywatele Ukrainy będą traktowani w Polsce na równi z pozostałymi cudzoziemcami. Zostaną objęci ogólnymi przepisami prawa, co definitywnie kończy okres stosowania dotychczasowych ułatwień proceduralnych.

Modyfikacje świadczeń socjalnych i zdrowotnych

Nadchodzące zmiany oznaczają drastyczną redukcję liczby świadczeń dedykowanych oraz pełne przejście na zasady ogólne.

Wypłata świadczenia 800+ będzie nadal ściśle powiązana z wymogiem pracy zarobkowej rodzica. Państwowe finansowanie zakwaterowania zostanie ograniczone wyłącznie do sytuacji nagłych i krótkoterminowych, obejmując jedynie grupy szczególnie wrażliwe, takie jak niepełnosprawni czy samotni seniorzy.

Wyjątki w dostępie do darmowej służby zdrowia przewidziano m.in. dla ofiar tortur, przemocy oraz rannych żołnierzy. Osoby nieubezpieczone otrzymają bezpłatną pomoc tylko w stanach nagłych, w ciąży oraz przed ukończeniem 18. roku życia. W systemie ochrony zdrowia obowiązywać ma zasada analogiczna jak wobec obywateli polskich: pełny dostęp do usług medycznych zależy od opłacania składek.

Uzasadnienie i społeczne implikacje zmian

Rząd przyznaje, że utrzymywanie specjalnych uprawnień generowało narastające napięcia społeczne. MSWiA przekonuje, że nowe przepisy, zapewniające równe traktowanie wszystkich grup, ograniczą te konflikty. Resort wskazuje na interwencyjny charakter dotychczasowej ustawy i dąży do obniżenia kosztów pomocy.

Uzasadnienie projektu kładzie nacisk na likwidację przywilejów jako sposób na wygaszenie antyukraińskich nastrojów. Zmiany mają wzmocnić poczucie sprawiedliwości społecznej oraz zredukować wydatki państwa. Władze dążą do całkowitego zamknięcia specustawy, uznając ją za niepotrzebną w obecnych realiach.

Część ekspertów ocenia ten kierunek działań sceptycznie, inni widzą w nim szansę. Przemysław Stachura z Fundacji Polskie Centrum Międzynarodowe wskazuje: 

„nowe rozwiązania mogą stać się uniwersalnym modelem dla wszystkich beneficjentów ochrony czasowej w przyszłości”. 

Bartłomiej Biskup uważa jednak, że zrównanie zasad może nie wystarczyć do odwrócenia niechęci, gdyż jej przyczyny leżą głębiej, m.in. w błędach komunikacyjnych rządzących.

Wpływ na rynek pracy i gospodarkę

Rząd argumentuje, że nowelizacja przepisów może stać się narzędziem ograniczającym skutki depopulacji. Przewiduje się również korzystny wpływ nowych regulacji na stabilność rynku pracy.

Decyzja o przedłużeniu ważności tytułów pobytowych do 2027 roku ma na celu ustabilizowanie zatrudnienia. Krok ten ma zmniejszyć rotację pracowników i zapewnić przedsiębiorcom niezbędną przewidywalność w planowaniu działalności.

Obywatele Ukrainy prowadzący działalność gospodarczą na podstawie specustawy będą mogli ją kontynuować, pod warunkiem uregulowania swojego legalnego pobytu w Polsce.