Cała Polska znała go z „Kiepskich”, ale mało kto znał ten sekret. Prawdziwe nazwisko Ryszarda Kotysa zaskakuje

Kariera Ryszarda Kotysa

Droga zawodowa Ryszarda Kotysa to fascynująca opowieść o determinacji, która zaczęła się na długo przed tym, zanim Polska usłyszała o serialowej kamienicy przy ulicy Ćwiartki 3. Urodzony w 1932 roku w Mniowie, od najmłodszych lat przejawiał ogromny potencjał, który postanowił szlifować w prestiżowej Państwowej Wyższej Szkole Aktorskiej w Krakowie. Studia ukończył w 1953 roku, natychmiast rzucając się w wir pracy teatralnej i filmowej. Debiutował na deskach Teatru im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, ale jego talent szybko zauważyli wielcy twórcy tamtego okresu, co otworzyło mu drzwi do najważniejszych ośrodków kulturalnych w kraju, w tym teatrów w Łodzi, Wrocławiu i Warszawie.

Już w 1955 roku młody Kotys wystąpił w filmie „Pokolenie” w reżyserii Andrzeja Wajdy, co było dla każdego aktora tamtej epoki ogromnym wyróżnieniem. To właśnie na planie tej produkcji doszło do spotkania, które mogło zaważyć na jego dalszych losach. Wybitny pisarz Marek Hłasko, obserwując pracę młodego artysty, był pod tak wielkim wrażeniem jego naturalności i charyzmy, że publicznie wróżył mu gigantyczny sukces. Kotys posiadał rzadką umiejętność wcielania się w postacie drugoplanowe w taki sposób, że często kradły one show głównym bohaterom. Jego filmografia jest zresztą imponująca i obejmuje ponad 150 ról, w tym występy w takich kultowych produkcjach jak „Rękopis znaleziony w Saragossie”, „Lalka”, „Vabank” czy „Kingsajz”.

Warto podkreślić, że Ryszard Kotys był aktorem niezwykle wszechstronnym, choć często kojarzonym z postaciami o dość specyficznym, czasem gburowatym charakterze. Przez lata wypracował też unikalny styl gry, oparty na oszczędnej mimice i charakterystycznym tembrze głosu. Pracował z najwybitniejszymi polskimi reżyserami, takimi jak Wojciech Jerzy Has czy Agnieszka Holland, udowadniając, że żadna rola nie jest dla niego wyzwaniem. Każdy epizod w jego wykonaniu stawał się małym arcydziełem, co sprawiło, że stał się jednym z najbardziej zapracowanych aktorów w historii polskiej kinematografii, choć na swoją najbardziej ikoniczną rolę musiał czekać niemal do emerytury.

Marian Paździoch w „Świecie według Kiepskich”

Największy przełom w karierze Ryszarda Kotysa i status prawdziwej ikony popkultury przyniósł mu rok 1999, kiedy to na antenie Polsatu zadebiutował serial komediowy „Świat według Kiepskich”. Aktor wcielił się w nim w postać Mariana Paździocha – złośliwego, przebiegłego i niezwykle inteligentnego sąsiada Ferdynanda Kiepskiego. Choć początkowo produkcja budziła kontrowersje, szybko stała się fenomenem socjologicznym, a sam Kotys stworzył kreację genialną, łącząc w tej postaci cechy drobnego cwaniaczka z nutką tragizmu i swoistej mądrości życiowej.

Serial przyniósł mu nie tylko popularność, ale także stabilizację zawodową, choć praca na planie w podeszłym wieku wymagała od niego niemałego wysiłku. Kotys grał w „Kiepskich” niemal do samego końca, mimo pogarszającego się stanu zdrowia i problemów z pamięcią, które zaczęły go dotykać w ostatnich latach życia. Marian Paździoch stał się wręcz symbolem polskiej codzienności, a jego sarkastyczne poczucie humoru i wieczne poszukiwanie dodatkowego zarobku bawiły miliony Polaków przez 21 lat emisji serialu.

Niestety, piękna przygoda z serialem i długa droga artystyczna dobiegły końca na początku 2021 roku. Ryszard Kotys zmarł 27 stycznia w wieku 88 lat, pozostawiając po sobie ogromną pustkę w sercach fanów i kolegów z branży. Jego odejście było symbolicznym końcem pewnej epoki w polskiej telewizji. Śmierć aktora, a wcześniej również Dariusza Gnatowskiego grającego Boczka, sprawiła, że „Świat według Kiepskich” nigdy nie był już taki sam i ostatecznie zakończono jego produkcję.

Dlaczego aktor zmienił nazwisko?

Mało kto wie, że nazwisko Kotys, które tak idealnie pasowało do wizerunku aktora, nie było tym, które otrzymał w chwili narodzin. Fakt ten przez lata pozostawał w cieniu jego sukcesów zawodowych, a prawda o zmianie tożsamości wyszła na jaw szerzej dopiero po czasie. Ryszard Kotys urodził się bowiem jako Ryszard Kotas. Choć zmiana wydaje się kosmetyczna, dla młodego aktora miała ona kluczowe znaczenie wizerunkowe. Decyzja o modyfikacji rodowego nazwiska zapadła na bardzo wczesnym etapie jego drogi artystycznej, kiedy to kształtował on swoje przyszłe losy na scenie i przed kamerą.

Głównym powodem tej metamorfozy było przeświadczenie artysty, że nazwisko Kotas brzmi zbyt pospolicie i niesie ze sobą niepożądane skojarzenia. Aktor jeszcze w młodym wieku doszedł do wniosku, że „Kotas” brzmi „jak kotlet” lub jest zbyt bliskie kulinarnym konotacjom, co mogło budzić uśmiech politowania zamiast szacunku. W świecie teatru i filmu, gdzie estetyka i brzmienie nazwiska często mają znaczenie przy obsadzaniu ról, młody Ryszard obawiał się, że rodowe miano będzie dla niego balastem.

Zmiana z „Kotas” na „Kotys” okazała się strzałem w dziesiątkę. Nowe nazwisko brzmiało bardziej zagadkowo, twardo i profesjonalnie. Co ciekawe, w tamtym okresie wielu aktorów decydowało się na podobne kroki, tworząc pseudonimy artystyczne lub całkowicie zmieniając tożsamość, by lepiej pasować do ówczesnych kanonów piękna i elegancji. W przypadku Ryszarda Kotysa zmiana była na tyle subtelna, że przez dekady mało kto o niej wiedział, a on sam rzadko wracał w wywiadach do tego tematu, skupiając się raczej na swojej pracy niż na anegdotach z młodości.