Polska gotowa na ewakuację. Plany są już przygotowane

Jakie są obowiązki gmin w zakresie tworzenia planów ewakuacji?

Gminy sfinalizowały przygotowywanie planów ewakuacji ludności zgodnie z przepisami ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, która zaczęła obowiązywać 1 stycznia 2025 roku. Na mocy tych regulacji wójtowie, burmistrzowie oraz prezydenci miast zostali zobowiązani do opracowania w ciągu 12 miesięcy wkładów do wojewódzkiego planu ewakuacji. Proces ten musiał zakończyć się do końca 2025 roku, a szczegółowe wytyczne dotyczące realizacji tych działań wprowadziło rozporządzenie Rady Ministrów z 30 maja 2025 roku.

Każda jednostka samorządu terytorialnego musiała zidentyfikować lokalne zagrożenia, wyznaczyć trasy przejazdu i punkty zbiórek oraz ustalić zasady zarządzania transportem i komunikacją. Dokumenty te precyzują kolejność opuszczania zagrożonych stref przez mieszkańców i wskazują konkretne obiekty publiczne, takie jak szkoły, hale sportowe czy ośrodki kultury, przeznaczone na miejsca czasowego pobytu. Do celów ewakuacyjnych wyznaczono również środki transportu, w tym autobusy i tabor kolejowy, a drogi wyjazdowe dobrano pod kątem ich aktualnej kondycji technicznej.

Istotnym elementem gminnych strategii jest założenie samoewakuacji, według którego około 50% ludności opuści zagrożony teren własnymi pojazdami. Dokumenty te stanowią załącznik funkcjonalny do planów zarządzania kryzysowego i mają ułatwiać rodzinom wspólne przemieszczanie się w bezpieczne rejony.

Jak wojewodowie i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa koordynują plany ewakuacji?

Samorządy w całym kraju przekazały dokumentację określającą procedury przemieszczania mieszkańców do właściwych urzędów wojewódzkich. Działanie to podjęto przed formalnym terminem, aby umożliwić wojewodom terminowe przygotowanie planów na poziomie regionalnym. Termin na złożenie tych dokumentów upłynął z końcem grudnia 2025 roku.

Obecnie Rządowe Centrum Bezpieczeństwa koordynuje prace nad strategiami ewakuacyjnymi na szczeblu wojewódzkim i krajowym. Wojewodowie tworzą własne plany w oparciu o dane z gmin i powiatów, z kolei Dyrektor RCB opracowuje na ich podstawie jednolity krajowy plan ewakuacji. Identyczny, 12-miesięczny czas na sporządzenie dokumentacji objął wszystkie szczeble administracji publicznej.

W procesie planowania logistyki i zabezpieczenia transportowego Rządowe Centrum Bezpieczeństwa ściśle współpracuje ze Sztabem Generalnym Wojska Polskiego. Wojsko zapewnia wsparcie organizacyjne i techniczne, natomiast strona cywilna wskazuje lokalne zasoby oraz miejsca przeznaczone do przyjęcia ludzi. Dyrektor RCB, Zbigniew Muszyński, zaznaczył, że celem tych działań jest adaptacja doświadczeń z konfliktu na Ukrainie do polskich realiów.

Kto i w jakich sytuacjach może zarządzić ewakuację?

Plany ewakuacji są przygotowane na szerokie spektrum incydentów, obejmujące zarówno lokalne awarie, jak i zagrożenia o znaczeniu ogólnokrajowym. Decyzje o działaniach na poziomie lokalnym zapadają w obliczu klęsk żywiołowych lub awarii technologicznych. W takich przypadkach uruchamiane są syreny alarmowe, a wiedza o wyznaczonych trasach i miejscach ewakuacji pozwala zaoszczędzić czas w sytuacji kryzysowej.

Ewakuację w czasie wojny lub stanu wojennego zarządza Szef Obrony Cywilnej na wniosek wojewody, po konsultacji z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych. Jednocześnie wojewoda posiada uprawnienie do samodzielnego wydania takiego nakazu w sytuacjach niecierpiących zwłoki, informując o tym niezwłocznie Szefa Obrony Cywilnej. 

Na poziomie gminy wójt może zarządzić ewakuację z obszarów bezpośrednio zagrożonych, jeżeli jest to jedyny sposób na ochronę życia lub mienia. Wszystkie te kompetencje wynikają z ustawy o ochronie ludności, która weszła w życie na początku 2025 roku.

Przyjęte dokumenty planistyczne uwzględniają cztery główne scenariusze: zagrożenie wojną, czas wojny oraz przewidywane lub faktyczne wystąpienie klęski żywiołowej.

Jakie są zalecenia dotyczące informowania ludności i osobistego przygotowania do ewakuacji?

Sposoby powiadamiania mieszkańców o konieczności opuszczenia danego terenu są precyzyjnie określone w rozporządzeniu. Do przekazywania informacji służą systemy ostrzegania, w tym komunikaty Alert RCB wysyłane SMS-em oraz syreny alarmowe. Administracja publiczna wykorzystuje również radio, telewizję, strony internetowe oraz kolportaż ulotek z instrukcjami postępowania.

Gminne dokumenty zawierają gotowe procedury przemieszczania, a mieszkańcy powinni wcześniej sprawdzić lokalizację obiektów przeznaczonych do ich przyjęcia. Zaleca się samodzielne przygotowanie pakietu najpotrzebniejszych rzeczy, który pozwoli na przetrwanie pierwszych 72 godzin. Szybkie wdrożenie tych działań jest możliwe dzięki wcześniejszemu zabezpieczeniu zasobów i ustaleniu ścisłych procedur.

Ważnym zadaniem wójtów i starostów jest aktywne przeciwdziałanie dezinformacji poprzez weryfikację komunikatów pojawiających się w przestrzeni publicznej. Obywatele powinni reagować wyłącznie na oficjalne instrukcje pochodzące z kanałów rządowych i samorządowych. W miejscach czasowego pobytu osobom ewakuowanym zostanie zapewniona woda, żywność, odzież, środki higieniczne oraz opieka medyczna. Każdą informację z nieoficjalnych źródeł należy każdorazowo sprawdzać w serwisach instytucji państwowych.