Napięcia na Bliskim Wschodzie. "Widzimy dyplomację poprzez presję militarną"

Jakie działania USA wobec Iranu można określić jako 'dyplomację poprzez presję militarną'?

Ekspert z Uniwersytetu Jagiellońskiego, dr hab. Łukasz Fyderek, definiuje obecne działania Stanów Zjednoczonych jako dyplomację realizowaną poprzez presję militarną. Donald Trump publicznie ogłosił skierowanie w stronę Iranu kolejnej floty, określając ją mianem „pięknej armady”.

Amerykańska armada jest dowodzona przez lotniskowiec Abraham Lincoln, a proces dyslokacji zasobów lotniczych w regionie trwa od półtora miesiąca. Prezydent Trump potwierdził te ruchy wojskowe podczas wystąpienia w Clive w stanie Iowa, informując o zmierzaniu w stronę Iranu ogromnej grupy okrętów.

Głównym celem wysłania jednostek jest zabezpieczenie opcji ewentualnego uderzenia na Iran, choć Trump zaznaczył jednocześnie, że preferuje rozwiązanie dyplomatyczne. Planowanie potencjalnego ataku znajduje się w zaawansowanej fazie, a prezydent ostrzegł Teheran, że czas na porozumienie ucieka.

Jakie są kluczowe warunki USA dla porozumienia z Iranem dotyczące programu jądrowego i rakietowego?

Donald Trump liczy na zawarcie porozumienia i twierdzi, że przedstawiciele Iranu wielokrotnie dzwonili, wyrażając chęć do rozmów. Łukasz Fyderek wskazuje, że irańska polityka od lat dopuszcza kompromisy w sferze nuklearnej, co było przedmiotem dyskusji na różnych etapach negocjacji. Gotowość Iranu do dialogu potwierdził również minister spraw zagranicznych Turcji, Hakan Fidan.

Amerykańskie warunki ewentualnej umowy są rygorystyczne i obejmują całkowitą rezygnację z zapasów wzbogaconego uranu oraz zakaz jego samodzielnego wzbogacania. Ponadto USA domagają się ograniczenia irańskiego programu rakietowego dalekiego zasięgu oraz zmiany polityki wspierania regionalnych grup zbrojnych.

Teheran wysyłał sygnały o możliwym zamrożeniu programu nuklearnego, w tym o przekazaniu materiałów pod kontrolę państw trzecich, ale dotychczas nie zaakceptował wszystkich warunków USA. Eksperci przewidują, że Iran będzie unikał konkretnych deklaracji o zamrożeniu prac, ponieważ rakiety balistyczne stanowią jego główne zabezpieczenie wobec przewagi lotniczej Izraela.

Jakie scenariusze rozwoju sytuacji międzynarodowej przewiduje się w kontekście stosunków USA-Iran?

Stosunki międzynarodowe wchodzą w etap transformacji, w którym częściej dochodzi do użycia siły, co potwierdza prowadzona obecnie intensywna dyplomacja przez pośredników. Stosowanie presji militarnej jako narzędzia negocjacyjnego jest uznawane za klasyczną i podstawową metodę działania w regionie Bliskiego Wschodu.

Według prognoz Łukasza Fyderka najbardziej prawdopodobnym scenariuszem jest utrzymanie obecnego poziomu napięcia lub dalsza eskalacja konfliktu. Scenariusz deeskalacji jest w tym momencie oceniany jako najmniej realny.

Eksperci wskazują, że bezpośrednie użycie siły może nastąpić właśnie na terytorium Iranu. Analiza sytuacji opiera się obecnie na krótkoterminowym szacowaniu ryzyka w obrębie teatru działań wojennych.

Jak Iran zareagował na działania USA i gdzie bazują amerykańskie zasoby lotnicze w regionie?

W odpowiedzi na zbliżanie się grupy uderzeniowej lotniskowca USS Abraham Lincoln, Iran ogłosił gotowość do obrony i zasygnalizował chęć rozmów opartych na wzajemnym szacunku. Jednocześnie strona irańska zadeklarowała chęć dialogu, podkreślając swoją suwerenność i dążenie do strefy bezatomowej na Bliskim Wschodzie.

Teheran zareagował operacyjnie poprzez zamknięcie przestrzeni powietrznej wokół bazy Dżask i rozpoczęcie ćwiczeń z ostrą amunicją. Władze Iranu ostrzegły, że każdy atak zostanie uznany za wojnę totalną, jednocześnie odrzucając próby wywierania nacisku na ich program rakietowy.

Stany Zjednoczone zostały zmuszone do zmiany miejsc bazowania lotnictwa, ponieważ Irak, Arabia Saudyjska, Katar i ZEA nie zgodziły się na wykorzystanie swoich baz do operacji przeciwko Iranowi. Amerykańskie zasoby stacjonują głównie w Jordanii, przy czym odnotowano także loty w przestrzeni powietrznej Afganistanu, co może wynikać z nieoficjalnego porozumienia z Talibami.