Przesunięto wskazówki Zegara Zagłady. Ludzkość 85 sekund od końca świata

Zegar Zagłady przesunięty bliżej północy. Co stoi za decyzją naukowców?

Zegar Zagłady to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli globalnego bezpieczeństwa, a każda jego korekta jest sygnałem ostrzegawczym wysyłanym do polityków, instytucji i opinii publicznej. We wtorek 27 stycznia naukowcy związani z czasopismem Bulletin of the Atomic Scientists poinformowali o kolejnym przesunięciu wskazówek. Tym razem ruch był niewielki w sensie liczbowym, ale jego znaczenie jest ogromne.

Obecnie do symbolicznej godziny 12, oznaczającej globalną katastrofę, pozostało zaledwie 85 sekund. To o cztery sekundy mniej niż w 2025 roku i jednocześnie najbliższe „północy” ustawienie w całej historii istnienia zegara. Decyzja nie zapadła pochopnie – została podjęta po konsultacjach z komisją, w skład której wchodzi ośmiu laureatów Nagrody Nobla.

Jak podkreślają naukowcy, sama idea Zegara Zagłady nie polega na straszeniu, lecz na obrazowym pokazaniu skali ryzyka. W ich ocenie świat nie radzi sobie z nakładającymi się kryzysami, a reakcje międzynarodowe są niewystarczające wobec tempa narastających zagrożeń.

Donald Trump i globalna polityka. Naukowcy wskazują na narastające zagrożenia

W komunikacie organizacji wyraźnie zaznaczono kontekst polityczny, w jakim zapadła decyzja o przesunięciu wskazówek. Oświadczenie ogłoszono po rozpoczęciu się drugiego roku prezydentury Donalda Trumpa. Zdaniem autorów analizy działania prezydenta Stanów Zjednoczonych mają istotny wpływ na globalną stabilność.

Naukowcy zarzucają Trumpowi łamanie światowych norm, wskazując między innymi na jednostronne ataki oraz decyzje o wycofaniu USA z szeregu międzynarodowych organizacji. W ich ocenie takie kroki osłabiają mechanizmy współpracy, które przez dekady miały ograniczać ryzyko konfliktów na dużą skalę.

W dokumencie zwrócono też uwagę na postawę innych globalnych graczy. Jak napisano, Rosja oraz Chiny, wspólnie z USA, „stają się coraz bardziej agresywne, wrogie i nacjonalistyczne”. To, zdaniem ekspertów, prowadzi do erozji porozumień, które przez lata stabilizowały relacje między największymi mocarstwami świata.

Broń nuklearna, zmiany klimatu i dezinformacja. Lista kluczowych ryzyk dla świata

W uzasadnieniu decyzji szczegółowo opisano obszary, które obecnie najbardziej niepokoją środowisko naukowe. Jednym z nich jest ryzyko nowego wyścigu zbrojeń nuklearnych. Eksperci przypominają, że 5 lutego wygasa nowy układ START (Strategic Arms Reduction Treaty), regulujący kwestie arsenałów jądrowych USA i Rosji. W ich ocenie brak następcy tego porozumienia może doprowadzić do eskalacji napięć między Moskwą a Waszyngtonem.

Dodatkowym problemem ma być projekt Donalda Trumpa określany jako „Złota Kopuła”, który – zdaniem naukowców – jeszcze bardziej zmilitaryzowałby przestrzeń kosmiczną. To z kolei otwiera nowy, niebezpieczny rozdział w rywalizacji technologicznej i wojskowej.

Równolegle wskazywano na skutki zmian klimatu. Susze, fale upałów i powodzie są coraz częstsze, a brak realnych, skoordynowanych działań międzynarodowych pogłębia problem. W ocenie autorów raportu kryzys klimatyczny przestał być prognozą – stał się faktem, który destabilizuje całe regiony świata.

Osobny akcent położono na dezinformację, która w epoce sztucznej inteligencji osiągnęła niespotykaną wcześniej skuteczność. Maria Ressa, filipińska dziennikarka śledcza i laureatka Pokojowej Nagrody Nobla, ostrzegła wprost:

– Żyjemy w czasie informacyjnego Armagedonu – kryzysu leżącego u podstaw wszystkich kryzysów – napędzanego przez wyzyskującą i drapieżną technologię, która rozprzestrzenia kłamstwa szybciej niż fakty i zyski z naszego podziału – powiedziała Maria Ressa podczas ogłaszania decyzji.

Czym jest Zegar Zagłady i jak zmieniał się na przestrzeni lat?

Zegar Zagłady to koncepcja sięgająca początków ery atomowej. Pismo Bulletin of Atomic Scientists zostało założone pod koniec 1945 roku przez naukowców związanych z Projektem Manhattan, w tym Alberta Einsteina, Roberta Oppenheimera, Eugene’a Rabinowitcha oraz Hymana Goldsmitha. Już dwa lata później, w 1947 roku, zaczęto używać symbolicznego zegara jako narzędzia obrazującego ryzyko wojny nuklearnej między USA a ZSRR.

W historii zegara były momenty skrajnie napięte, jak kryzys kubański w 1962 roku, gdy wskazówki pokazywały zaledwie siedem minut do północy. Z kolei w 1991 roku, po zakończeniu zimnej wojny, zegar cofnięto najdalej w dziejach – do 17 minut przed godziną 12. Łącznie ustawienie wskazówek zmieniano 18 razy.

Daniel Holz, przewodniczący rady ds. nauki i bezpieczeństwa w Bulletin of the Atomic Scientists, zwrócił uwagę na konsekwencje narastającej nieufności między państwami. 

– Jeśli świat rozpadnie się na system “my kontra oni”, czyli grę o sumie zerowej, zwiększa to prawdopodobieństwo, że wszyscy poniesiemy porażkę – powiedział Daniel Holz, komentując obecną sytuację.

Naukowcy podkreślają jednak, że wskazówki Zegara Zagłady nie są wyrokiem. Ich zdaniem czas można cofnąć, jeśli państwa zdecydują się na współpracę i pokojowe rozwiązania problemów, z którymi mierzy się dziś cała ludzkość.