Takich mrozów nie było od ponad dekady. Zacznie się już za moment, IMGW alarmuje

Zima, która wraca z dalekiej północy

Sytuacja baryczna nad Europą zaczyna układać się w sposób, który od lat nie pojawiał się na mapach synoptycznych. Układy wysokiego ciśnienia blokujące cyrkulację zachodnią oraz napływ powietrza z północno-wschodnich kierunków tworzą warunki sprzyjające gwałtownemu ochłodzeniu. To właśnie takie konfiguracje w przeszłości odpowiadały za najostrzejsze epizody zimowe w Polsce.

Przez ostatnie lata przyzwyczailiśmy się do zim, które częściej przypominały przedłużoną jesień niż klasyczną porę mrozów. Śnieg pojawiał się epizodycznie, temperatury oscylowały wokół zera, a prawdziwie zimowe krajobrazy stały się rzadkością. Tymczasem obecne prognozy sugerują scenariusz zupełnie inny – taki, który może na nowo zdefiniować pojęcie zimy dla całego pokolenia.

Eksperci zwracają uwagę, że nie chodzi o krótkotrwałe ochłodzenie czy jedną zimną noc. To potencjalnie dłuższy okres, w którym niskie temperatury staną się dominującym elementem pogody. Dla infrastruktury, transportu i systemów energetycznych może to oznaczać poważne wyzwania, zwłaszcza że przez lata brakowało potrzeby testowania ich w tak surowych warunkach.

Gdy mróz był normą, a nie sensacją

Jeszcze kilkanaście lat temu zimy w Polsce wyglądały zupełnie inaczej. W wielu regionach kilkunastostopniowe mrozy były standardem, a spadki temperatur poniżej minus dwudziestu stopni nie trafiały na nagłówki portali, bo nie były niczym nadzwyczajnym. Szczególnie północno-wschodnia część kraju regularnie doświadczała warunków, które dziś uznalibyśmy za ekstremalne.

Wspomnienia z przełomu pierwszej i drugiej dekady XXI wieku pokazują, jak bardzo zmienił się nasz klimat – i nasze oczekiwania wobec zimy. Zamarznięte rzeki, skute lodem jeziora i tygodnie utrzymującej się pokrywy śnieżnej były elementem krajobrazu, który kształtował codzienne życie. Szkoły, komunikacja i domowe instalacje były projektowane z myślą o mrozie, który mógł trwać długo i być bezlitosny.

Dziś takie obrazy funkcjonują głównie w pamięci starszych roczników. Dla młodszych mieszkańców miast zima o takiej sile to niemal abstrakcja. Właśnie dlatego każdy sygnał sugerujący powrót tamtych warunków budzi tak duże emocje i niepokój – to zderzenie dwóch różnych rzeczywistości klimatycznych.

Czy to jednorazowy incydent, czy sygnał większych zmian

Pojawia się pytanie, które coraz częściej pada w rozmowach z klimatologami: czy mamy do czynienia z jednorazowym wyskokiem pogody, czy z objawem głębszych procesów zachodzących w atmosferze. Paradoksalnie, coraz częstsze epizody skrajnego zimna mogą być powiązane z globalnym ociepleniem, a nie jego zaprzeczeniem.

Ocieplająca się Arktyka wpływa na stabilność wiru polarnego, który w normalnych warunkach zatrzymuje najzimniejsze masy powietrza daleko na północy. Gdy ten mechanizm zostaje zaburzony, lodowate powietrze może spływać znacznie dalej na południe, docierając także nad Europę Środkową. W efekcie zamiast stabilnych, przewidywalnych zim otrzymujemy pogodowe skrajności.

Nadchodzące dni mogą więc być czymś więcej niż tylko epizodem meteorologicznym. Mogą stać się przypomnieniem, że klimat wchodzi w fazę większej niestabilności, a zjawiska uznawane za „historyczne” mogą jeszcze wracać – choć w nieco innej, bardziej nieprzewidywalnej formie. Dla Polski to sygnał ostrzegawczy i jednocześnie lekcja pokory wobec sił natury, które potrafią zaskoczyć nawet wtedy, gdy wydaje się, że zostały już oswojone.