Goniec.pl
20211125 194342 0003

Grafika: Maja Staśko

Czy przemoc ma płeć? Światowy Dzień Przeciw Przemocy wobec Kobiet

25 Listopada 2021

(Ostatnia zmiana: 25 Listopada 2021)

Autor tekstu:

Maja Staśko

Udostępnij:

25 listopada wypada Światowy Dzień Przeciw Przemocy wobec Kobiet. W tym dniu rozpoczyna się akcja 16 Dni Przeciw Przemocy wobec Kobiet, która zakończy się 10 grudnia, czyli w Międzynarodowym Dniu Praw Człowieka. Dziś skupiamy się na kwestii przemocy wobec kobiet. Dlaczego akurat kobiet?

W trakcie tych 16 dni mają miejsce inne ważne dla praw człowieka dni:

  • 29 listopada jest Międzynarodowy dzień obrończyń praw człowieka i Międzynarodowy Dzień Solidarności z Narodem Palestyńskim,

  • 1 grudnia - Światowy Dzień AIDS,

  • 2 grudnia - Światowy Dzień na rzecz Zniesienia Niewolnictwa,

  • 3 grudnia - Międzynarodowy Dzień Osób z Niepełnosprawnościami,

  • 5 grudnia - Międzynarodowy Dzień Wolontariatu na rzecz rozwoju gospodarczego i społecznego,

  • 9 grudnia - Międzynarodowy Dzień Przeciw Korupcji.

Przemoc wobec kobiet

Niemal za każdym razem, gdy w przestrzeni publicznej pojawia się hasło przemocy wobec kobiet, podnoszą się głosy: dlaczego wobec kobiet? Dlaczego nie wobec wszystkich?

Przemoc wobec kobiet jest specyficzna, a w przypadku przemocy domowej i przemocy seksualnej - kobiety stanowią olbrzymią większość ofiar. Mówienie o przemocy wobec kobiet nie ma na celu wskazania, że tylko kobiety doświadczają przemocy lub wykluczenie doświadczeń przemocy mężczyzn czy osób niebinarnych. Ma na celu podkreślenie specyfiki tej przemocy i jej powszechności. A także - jej źródeł. Bo bez wskazania źródeł przemocy, walka z nią będzie niemożliwa - będziemy mogli jedynie wspierać osoby, które jej doświadczyły, ale nie unikać czy przeciwdziałać kolejnym aktom przemocy.

Co zatem jest specyficznego w przemocy wobec kobiet? Dlaczego jest tak powszechna?

Odpowiada na to jeden z najlepszych dokumentów przeciwdziałających przemocy ze względu na płeć, czyli konwencja stambulska. Polska podpisała ten dokument w 2015 r. i od tego czasu jest zobowiązania do przestrzegania jego zapisów. Konwencja jest niezwykle istotna nie tylko w zakresie ochrony ofiar przemocy, ale także dlatego, że wprowadza w Polsce zupełnie inne niż wcześniej rozumienie źródeł przemocy.

Dotychczas jako źródło przemocy uznawano alkohol. Na przykład w 1995 r. Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” powstało z inicjatywy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA).

W rozmowie z nami Renata Durda, kierowniczka Pogotowia „Niebieska Linia”, opowiada, dlaczego uznanie alkoholu za źródło przemocy jest błędne:

"Ordo Iuris twierdzi, że przyczyną przemocy są tzw. patologie: alkoholizm, bezrobocie, bieda. A to nieprawda. Przemoc jest kwestią sprawowania władzy nad drugim człowiekiem. Oczywiście, może być połączona z innymi kwestiami – problemami z alkoholem czy z agresją – ale to wspiera przemoc, żeby była jeszcze trudniejsza do zatrzymania, a nie jest jej źródłem. Alkohol może być wyzwalaczem przemocy, ale nie jest jej źródłem. I tu najbardziej się różnimy. Te opowieści o alkoholu czy bezrobociu jako źródle przemocy, to opowieści z lat 90. Przez 13 lat pracowałam w Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA) – i wiem, że alkohol i przemoc to są różne sprawy. To nie są te same mechanizmy. Wielu ludzi się dziwi, że przemoc często występuje w rodzinach bez problemów alkoholowych. W populacji osób, które zwracają się o pomoc do Niebieskiej Linii zaledwie 30-40% zgłasza, że poza przemocą także alkohol jest problemem w ich rodzinie. W większości przypadków nie ma problemu alkoholu. Problemem jest przemoc".

Skoro jednak nie alkohol jest źródłem przemocy - to co nim jest?

Konwencja stambulska odpowiada na to wprost: przemoc wobec kobiet jest możliwa przez fakt, że nie ma równouprawnienia płci. W Konwencji możemy przeczytać:

potępiając wszelkie formy przemocy wobec kobiet i przemocy domowej; uznając, że realizacja równouprawnienia kobiet i mężczyzn de jure i de facto stanowi kluczowy element zapobiegania przemocy wobec kobiet; uznając, że przemoc wobec kobiet jest manifestacją nierównego stosunku sił pomiędzy kobietami a mężczyznami na przestrzeni wieków który doprowadził do dominacji mężczyzn nad kobietami i dyskryminacji tych ostatnich, a także
uniemożliwił pełną poprawę sytuacji kobiet.

Co to realnie oznacza?

To oznacza, że źródłem przemocy jest napędzanie takich ról płciowych, w których mężczyzna jest aktywnym sprawcą, a kobieta - bierną ofiarą.

Łatwo można to prześledzić na przykładach. Gdy chłopiec ciągnie dziewczynkę za włosy w przedszkolu, a dziewczynka się sprzeciwia, może usłyszeć od wychowawczyni: "W ten sposób on pokazuje, że mu się podobasz". To jest komunikat dla dziewczynki: "Jeśli ktoś cię krzywdzi, to oznacza, że mu na tobie zależy. Nie masz prawa się na to skarżyć, powinnaś się z tego cieszyć". A dla chłopca: "Wyrządzanie bólu dziewczynkom to okazywanie im zainteresowania. Jeśli chcesz pokazać dziewczynie, że ją lubisz, skrzywdź ją". To jawnie przemocowe komunikaty, które normalizują przemoc w ramach relacji damsko-męskich.

Później widzimy tego konsekwencje w związkach. A podbija to jeszcze traktowanie kobiet w przestrzeni publicznej i kulturze popularnej, gdzie ogłuszenie i porwanie kobiety uchodzi za szczyt romantyzmu w filmach typu "365 dni", a gwałt - czyli podejmowanie stosunku bez zgody, zwykle bez zgody kobiety - stanowi "spontaniczną" i ekscytującą scenę filmową.

Przestał pić, nie przestał bić

Gdy w ten sposób zrozumiemy przyczyny przemocy wobec kobiet, będziemy w stanie dobrze im przeciwdziałać. Wiemy, że walka z alkoholizmem nie eliminuje przemocy domowej i przemocy seksualnej. One wciąż istnieją, mimo szerokich programów leczenia alkoholizmu. Przemoc wobec kobiet eliminuje zmiana stereotypów płciowych i pozycji kobiet w społeczeństwie. Czyli za przemoc odpowiedzialne są nierówności płciowe (i klasowe).

Opowiedziała nam o tym Renata Durda:

"Wyobraźmy sobie, że przychodzi kobieta do jakiegoś miejsca pomocy i mówi: „Mąż mnie bije, zróbcie coś, bo mnie zatłucze”. Instytucje zabierają się za ten problem, ale ona twierdzi: „On mnie bije, ponieważ pije, więc trzeba zrobić wszystko, żeby przestał pić”. Wszyscy skupiają się na tym, żeby doprowadzić do sytuacji, w której ten człowiek przestanie pić albo będzie pił w sposób kontrolowany – ważne, żeby odzyskał kontrolę nad piciem. Zgodnie z tym założeniem, jeśli on odzyska kontrolę, to przestanie być agresywny. I pojawia się straszne rozczarowanie, że to się nie dzieje. „Miało być tak cudownie, on przestał pić, ale ta przemoc jest jeszcze gorsza – bo on robi to samo, ale jak był pijany, był mniej precyzyjny i szybko zasnął, a jak jest trzeźwy, to awantury się nie kończą i jest okrutniejszy”.

Jak więc wygląda przemoc wobec kobiet w Polsce?

Źródłem przemocy nie jest więc alkohol - to już wiemy. A w statystykach dotyczących przemocy istnieje wielka nierówność w zakresie płci - to fakt. Zamiast przymykać na to oczy lub to wypierać, lepiej się z tym zmierzyć. Inaczej wciąż będziemy uderzać w coś, co nie jest źródłem przemocy, a ona dalej będzie mogła trwać.

Tak wyglądają dane w zakresie przemocy:

20211125 194342 0003
20211125 194342 0001
20211125 194342 0002
20211125 194342 0000

Przemoc seksualna - olbrzymia nierówność

20211125 194342 0004
20211125 194342 0005

(Grafiki: Maja Staśko)

Jak przeciwdziałać przemocy wobec kobiet?

A zatem opis przemocy z uwzględnieniem aspektu płciowego nie jest żadną walką płci. Jest po prostu faktycznym opisem sytuacji, który po zmierzeniu się z jego istotą pozwoli nie przymykać oczu na realne przyczyny przemocy i skutecznie mu przeciwdziałać.

To nie oznacza, że każdy mężczyzna jest przemocowcem, a każda kobieta - ofiarą. To oznacza tylko tyle, że większość sprawców przemocy to mężczyźni, a większość ofiar - kobiety. I owszem, większość sprawców przemocy to mężczyźni, ale większość mężczyzn nie jest sprawcami przemocy.

Przedstawianie stanu faktycznego to nie atak w uprzywilejowaną grupę społeczną. To opis rzeczywistości w celu jej zmiany. Zmiany, która dla większości z nas - i kobiet, i mężczyzn - będzie oznaczało znaczące zwiększenie komfortu życia.

Doświadczyłaś przemocy? Potrzebujesz wsparcia?

Fundacja Feminoteka: 573 670 874 – czynna od wtorku do czwartku od 13:00 do 19:00. Mail: natalias@feminoteka.pl.

Poradnia Telefoniczna „Niebieskiej Linii” dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem: 22 668 70 00 – czynna od 12:00 do 18:00 każdego dnia.

Centrum Praw Kobiet: 600 070 717 – całodobowy telefon interwencyjny. (22) 621 35 37 – telefon zaufania, dyżur psychologiczny: od poniedziałku do piątku, oprócz czwartków w godz. 10:00-16:00; dyżur prawny: czwartki w godz. 10:00-16:00. CPK prowadzi też schronisko dla kobiet, które ze względu na bezpieczeństwo zmuszone są uciekać z własnych domów, oraz poradnie z pomocą psychologiczno-prawną w Warszawie, Gdańsku, Łodzi, Wrocławiu, Poznaniu, Krakowie i Żyrardowie.

Maja StaśkoAutor

Autorka, dziennikarka, aktywistka

Chcesz się ze mną skontaktować?

Napisz adresowaną do mnie wiadomość na mail: maja.stasko@iberion.pl

Podobne artykuły

W TVP 1 w sobotę o godzi. 21:35 wyemitowany zostanie film "Bohemia Rapsody" o Freddiem Merkurym i zespole Queen

Lifestyle

TVP pokaże film o prywatnym życiu Jana Pawła II pt. "Wojtyła. Śledztwo". Tytuł zaciekawił widzów

Czytaj więcej >

Lifestyle

"Miałam 15 lat, a on 25, gdy pierwszy raz mnie pocałował". Wykorzystywanie nastolatek przez dorosłych to poważny problem

Czytaj więcej >
Film

Lifestyle

Polsat wyemituje film "Deadpool 2". Widzowie z niecierpliwością czekają na wieczór

Czytaj więcej >
Victoria Arlen

Lifestyle

Nastolatka była w śpiączce przez cztery lata. Nagle się obudziła się i powiedziała niebywałe słowa

Czytaj więcej >

Lifestyle

„14-latki wyglądają jak dorosłe kobiety". To przykład obwiniania dziecka za przemoc

Czytaj więcej >

Lifestyle

"Siedzenie w ciasnym mieszkaniu z czterema osobami nie było łatwe". Jak przeżywamy koniec kwarantanny?

Czytaj więcej >